# KRUL AÚTOMATÓW

Bartłomiej Pietrzyk · 2026-11-09 · wydanie 1.0.1

Podobno automatyzacja służy oszczędzaniu czasu.

Jeżeli wykonanie jakiejś czynności zajmuje godzinę, a po jej zautomatyzowaniu minutę, odzyskujemy pięćdziesiąt dziewięć minut. Wystarczy powtórzyć operację odpowiednio wiele razy, żeby oszczędności zaczęły robić wrażenie.

Matematyka jest prosta. Problem zaczyna się wtedy, kiedy trzeba odpowiedzieć na pytanie, co właściwie dzieje się z odzyskanym czasem.

Przez lata zajmowałem się automatyzacją procesów. Projektowałem rozwiązania, eliminowałem powtarzalne czynności i ograniczałem konieczność ręcznej ingerencji.

W organizacjach miało to konkretne uzasadnienie ekonomiczne. Mniej pracy potrzebnej do wykonania tych samych operacji oznaczało większą przepustowość.

Automatyzacja niekoniecznie prowadzi jednak do tego, że mamy mniej pracy.

Czasami prowadzi do tego, że możemy wykonać jej znacznie więcej.

## Pięćdziesięciu ludzi i jeden Excel

Kiedyś współpracowałem z globalną organizacją, w której planowano automatyzację procesów wykonywanych przez około dwa tysiące osób.

Pracownicy byli podzieleni na trzy poziomy operacyjne: L1, L2 i L3. Każdy miał inny zakres odpowiedzialności, ale znaczna część pracy obejmowała powtarzalne czynności w systemach.

Do analizy wybrano ponad pięćdziesięciu operatorów reprezentujących poszczególne poziomy. Pracowali w oddziale w Bombaju.

Moim zadaniem było ustalenie, co rzeczywiście robią, jak przebiegają procesy i które czynności można zautomatyzować.

Brzmi prosto.

W praktyce oznaczało ponad dziewięćdziesiąt dni zdalnej obserwacji pracy (*job shadowing*). Po pierwszym tygodniu ustaliłem rytm: trzy sesje dziennie, każda po półtorej godziny. Pozostały czas przeznaczałem na dokumentowanie, analizę i odtwarzanie procesów.

Szybko pojawił się jednak problem. Ludzie nie chcieli pokazywać wszystkiego, bo bali się, że automatyzacja pozbawi ich zatrudnienia.

Z ich perspektywy sytuacja wyglądała dość podejrzanie. Jakiś facet, pracujący zdalnie, obserwuje ich codzienne czynności, zadaje szczegółowe pytania i próbuje ustalić, co można przestać robić ręcznie.

Ja natomiast próbowałem tłumaczyć, że nie jestem ich przełożonym, nie decyduję o ich zatrudnieniu i mam analizować procesy, a nie przydatność poszczególnych pracowników.

Tłumaczyłem to wielokrotnie. Bez większego skutku.

Podczas sesji obserwowałem głównie powtarzalne czynności: przenoszenie danych z Excela do systemu, aktualizowanie rekordów i wykonywanie operacji według określonych procedur.

Problem polegał na tym, że po zakończeniu sesji operatorzy wracali do swoich obowiązków. A te nie zawsze wyglądały tak samo jak podczas obserwacji.

Z ich punktu widzenia mogło to być racjonalne.

Z mojego — było cholernie męczące.

Po zakończeniu sesji ze wszystkimi uczestnikami postanowiłem zmienić podejście. Zamiast dalej polegać na tym, co ludzie pokazywali podczas spotkań, sięgnąłem po logi dostępu i operacji wykonywanych w systemach.

Dopiero analiza logów pozwoliła mi zobaczyć również operacje, których wcześniej nie pokazywano.

Nagle okazało się, że analizowałem nie tyle całą wykonywaną pracę, ile jej starannie wybrany fragment.

Mając pełniejszy obraz, mogłem sensownie określić zakres automatyzacji.

Wiele z pokazywanych wcześniej czynności było stosunkowo prostych do wyeliminowania. W praktyce można było wykorzystać te same pliki Excela jako źródło danych dla skryptów, które wykonywały odpowiednie zmiany automatycznie.

Zamiast ręcznie przeklejać kolejne wartości, wystarczyło przekazać plik i uruchomić automat. Zmiany wykonywane wcześniej ręcznie automat przeprowadzał w kilka minut, a czasem w minutę.

Oczywiście nie wszystko nadawało się do takiego rozwiązania.

Na poziomie L3 możliwości były ograniczone. Udało się zautomatyzować część raportowania i operacji masowych, ale największe możliwości automatyzacji znajdowały się na L1 i L2.

Pozostawały też przypadki wyjątkowe: niezgodności danych, brakujące informacje czy urządzenia wymagające indywidualnej korekty. Takie sytuacje świadomie pozostawiono do ręcznej obsługi, zamiast ryzykować nieprawidłowe zmiany.

Ostatecznie udało się zautomatyzować około 80% dotychczasowej pracy w zakresie objętym projektem.

Nie osiemdziesiąt procent ludzi.

Osiemdziesiąt procent pracy.

To dość istotna różnica.

## Co się dzieje, kiedy automat zaczyna działać?

Po wdrożeniu pojawiały się problemy wymagające poprawek, obsługi wyjątków i dostosowania automatyzacji do nieprzewidzianych wcześniej sytuacji.

Ciekawsze okazało się to, co wydarzyło się później.

Nie doszło do obawianej redukcji etatów, a odzyskaną przepustowość można było wykorzystać do innych zadań.

Po pewnym czasie pracownicy zaczęli sami przynosić kolejne pomysły na automatyzację. Ci sami ludzie, których wcześniej trudno było przekonać do pokazania własnej pracy.

Zmieniła się nie tylko przepustowość procesów. Zmieniło się podejście do ich wykonywania.

Czynność, którą wcześniej należało chronić jako uzasadnienie własnej przydatności, zaczęła być postrzegana jako coś, czego dobrze byłoby wreszcie nie musieć robić.

Nie twierdzę, że każde wdrożenie przebiega podobnie. Automatyzacja może prowadzić również do redukcji zatrudnienia.

W tym konkretnym przypadku ludzie przekonali się jednak, że eliminacja powtarzalnych czynności nie musi oznaczać eliminacji człowieka. I zaczęli sami szukać kolejnych możliwości.

Dla organizacji rachunek był stosunkowo prosty. Kilka miesięcy pracy nad rozwiązaniem mogło przynieść korzyści rozłożone na ogromną liczbę powtarzanych operacji.

Im większa skala, tym większy potencjalny efekt.

Z czasem zacząłem wykorzystywać ten sam mechanizm na własny użytek.

## Jednoosobowa fabryka

Zacząłem coraz intensywniej automatyzować własną pracę. Nie dlatego, że chciałem mieć mniej obowiązków. Chciałem przestać wykonywać czynności, które nie wymagały już mojego zaangażowania.

Jeżeli coś robiłem po raz pierwszy, było to interesujące. Musiałem zrozumieć problem, znaleźć rozwiązanie, sprawdzić jego działanie.

Za drugim razem wiedziałem już znacznie więcej. Za trzecim zaczynałem dostrzegać powtarzalność.

A kiedy pojawiała się powtarzalność, pojawiało się również pytanie:

*Dlaczego właściwie mam robić to ponownie?*

Automatyzacja uwalniała czas, który mogłem przeznaczyć na kolejne, ciekawsze problemy.

Te problemy również miały pewne wzorce. Nie zawsze widoczne od razu. Czasem wymagały eksperymentów, błędów i powrotów do wcześniejszych założeń.

Ale kiedy udawało się je rozpoznać, pojawiała się kolejna możliwość automatyzacji. I kolejna.

W pewnym momencie samo tworzenie automatyzacji zaczęło zawierać wystarczająco dużo powtarzalnych czynności, żeby również nadawało się do automatyzacji.

Zacząłem więc automatyzować przygotowywanie, wykonywanie, testowanie i weryfikowanie następnych automatyzacji.

W rezultacie coraz częściej nie muszę samodzielnie wykonywać wszystkich czynności, żeby praca postępowała. Jedne procesy realizują zadania, inne weryfikują rezultaty, kolejne przygotowują następne operacje.

A ja mogę zajmować się czymś innym.

I właśnie tutaj pojawia się najciekawsza konsekwencja.

Nie potrzebuję już całego dnia, żeby wykonać pewną grupę czynności. Mogę uruchomić odpowiednie procesy i wykorzystać odzyskaną uwagę do rozwiązywania następnego problemu.

Problem zostaje rozwiązany, więc zaczynam dostrzegać kolejne możliwości. Część z nich również nadaje się do automatyzacji.

Zatem automatyzuję.

Odzyskuję czas.

Podejmuję nowe zadania.

Odkrywam powtarzalność.

Automatyzuję.

Nie jest to szczególnie skomplikowana filozofia. To raczej konsekwencja pewnego sposobu myślenia.

Tyle że w jego wyniku coraz więcej rzeczy staje się możliwych do zrobienia.

A ja mam dość paskudną tendencję do interesowania się właśnie tymi rzeczami.

## Ile właściwie czasu zaoszczędziłem?

Nie mam pojęcia.

Mógłbym oczywiście spróbować policzyć. Zidentyfikować wszystkie czynności, oszacować czas ich ręcznego wykonania, uwzględnić częstotliwość, koszty przygotowania automatyzacji, utrzymania, nadzoru i obsługi wyjątków.

Następnie należałoby oddzielić czas mojego rzeczywistego zaangażowania od czasu, w którym pracują uruchomione przeze mnie procesy.

Pewnie otrzymałbym imponującą tabelę.

Nie jestem jednak przekonany, czy dowiedziałbym się z niej czegoś szczególnie użytecznego.

Bo jak policzyć czas zaoszczędzony na przedsięwzięciu, którego bez wcześniejszych automatyzacji w ogóle bym nie rozpoczął? Jak porównać dzisiejszą pracę z hipotetyczną rzeczywistością, w której nie powstały narzędzia pozwalające mi ją wykonywać?

Można mierzyć czas realizacji konkretnych czynności, porównywać koszty i obserwować przepustowość.

Ale odzyskany czas niekoniecznie pojawia się w kalendarzu jako wolna godzina. Czasem staje się możliwością zrobienia czegoś, co wcześniej nie mieściło się w granicach dostępnych zasobów.

W dużej organizacji taką możliwość można przeznaczyć na kolejne operacje, nowe zadania lub zwiększenie skali działalności.

W mojej jednoosobowej praktyce dzieje się podobnie.

Z jedną różnicą.

To ja decyduję, co zrobić z odzyskaną przepustowością.

Nie muszę jej wykorzystać.

Ale mogę.

I to właśnie owo *mogę* okazuje się bardziej interesujące niż sama liczba zaoszczędzonych godzin.

Automatyzacja nie daje odpowiedzi na pytanie, co zrobić z odzyskanym czasem. Daje możliwość ponownego zadania tego pytania.

Przez lata automatyzowałem pracę innych ludzi, żeby organizacje mogły robić więcej. Dzisiaj automatyzuję własną pracę, żeby samemu móc robić rzeczy, na które wcześniej nie miałbym zasobów.

Nie wiem, ile czasu dzięki temu odzyskałem.

Wiem, że znacznie przesunęła się granica tego, co jestem w stanie zrobić. I wiem, że za tą granicą znajdują się kolejne rzeczy, które chciałbym sprawdzić.

Mógłbym teraz przeprowadzić szczegółową analizę opłacalności wszystkich swoich automatyzacji.

Tyle że wymagałoby to czasu.

A mój zegar ma już za sobą międzywymiarowy crash test.

Ale o tym innym razem.

B.
